Otpad kao nova vrijednost, gdje je BiH na tom putu?

Otpad kao resurs, nova svrha i nova vrijednost. To je princip cirkularne ekonomije koja nudi rješenja za ekološku krizu, ali nove modele ekonomskog poslovanja koji kreira nova zanimanja i radna mjesta.

Slike bačenog smeća u prirodi, pretrpani kontejneri - šalju poruku da nam je svijest o zdravoj životnoj sredini na niskom nivou, ali i pali alarm da se mora djelovati. Uzmi, napravi, iskoristi, baci, princip je linearnog modela ekonomije koji je i dalje dominantan. I kad uz to imate potrošačko društvo, jasno da problem otpada postaje sve veći. Sistemi upravljanja otpadom su zastarjeli, a deponije preopterećene. Cirkularna ekonomija može riješiti sve ove probleme.

“Suština cirkularne ekonomije je posmatranje otpada kao resursa, dakle iskorištavanje tih materijala prvo za proizvodnju kvalitetnih proizvoda koje je moguće rastaviti, nadograditi, duže koristiti, dakle prosto produžiti njihov životni vijek da bi što kasnije prerasli u ono što zovemo otpad”, kaže prof. dr Dušica Pešević,  šef katedre za zaštitu životne sredine na Prirodno matematičkom fakultetu u Banjaluci.
                                                                                                                                                 
“Kad se to shvati onda ćemo imati mnogo manje zagađenja vazduha, zemljišta, voda, jer otpad se neće bacati gdje kome padne na pamet van obilježenih deponija, nego će se taj otpad ponovo koristiti i novi proizvod se praviti”, kaže Snežana Jagodić – Vujić, predsjednik Ekološkog udruženja „Eko put“ Bijeljina.

Cirkularna ekonomija je za Bosnu i Hercegovinu postala posebno važna usvajanjem Zelene agende za Zapadni Balkan, u Sofiji 2020. godine. Agenda je povezana sa Evropskim zelenim planom, skupom politika i mjera koje vode ka klimatskoj neutralnosti do 2050. godine.

“Trenutno u BiH se samo oko dva posto otpada iz procesa proizvodnje i potrošnje stavlja u proces obnove dok je taj prosjek u zemljama EU već na 50 posto”, kaže ekonomista, prof. dr Milenko Stanić.

Prelazak na cirkularni model ekonomije nije lak, niti je moguć preko noći. Potrebno je stvoriti određene preduslove.

“Potrebno je prvo ukloniti pravne prepreke, kreirati zakone koji će podsticati cirkularne modele, izgraditi institucionalne kapacitete i dati određene finansijske benefite, a potrebno je i uvesti nove poslovne modele koji podrazumijevaju zelene nabavke, bilo u državnim institucijama ili privatnom sektoru”, kaže prof. dr Dušica Pešević.

“To je proces koji zahtjeva znanje, da se radnici po tom pitanju edukuju, a zahtjeva i određena finansijska ulaganja koja u svakom slučaju i na zapadu se koriste kroz određene donatorske modele. Mi s obzirom na to da nemamo taj pristup fondovima EU teže dolazimo do sedstava za te namjene”, kaže Goran Račić,  predsjednik Privredne komore Republike Srpske.

O problemima o praksi svjedoče i privrednici. Kompanija “Steko centar” iz Bijeljine koristi materijale koji se mogu obnavljati, ali u okruženju ne postoje kompanije sa kojima mogu raditi na tom obnavljanju.

“Ukoliko bi išli više ka tome zahtjevalo bi od nas da potpuno nove proizvodne procese napravimo u našoj kompaniji kako bi uspjeli to da uradimo, dok je to na zapadu više raspoređeno po različitim industrijama, gdje za materijale kao što su gipsane ploče postoje firme koje se bave reciklažom takvih ploča i od istih prave nove”, kaže Mihajlo Stevanović, direktor kompanije “Steko centar”.

Stevanović kaže da moraju da prate određene standarde koji su postavljeni širom Evrope. Ističe da rade određenu podjelu materijala koji se pripremaju za obnovu, tako da im nedostaje ta završna faza obrade, kako bi cjelokupan proces bio zaokružen.

(BN) Foto: BN