Džeruzalem post i Jasenovac

Već desetak dana svjedoci smo serije natpisa o zloupotrebi Holokausta, baziranih na sistemu logora smrti Jasenovac. Sve je počelo pseudonaučnim i revizionističkim tekstom Davida Goldmana iz Australije ,,Ova sramotna zloupotreba Holokausta mora odmah da prestaneʼʼ (,,This disgraceful mocking of the Holocaust needs to stop nowʼʼ), objavljenom u Džeruzalem postu od 14. ovog mjeseca.

Ukoliko takva osoba uopšte postoji,ona je nepoznata međunarodnoj stručnoj javnosti, a radilo se o skandaloznom natpisu koji se graničio negiranjem Holokausta i genocida.

Reakcije Ministarstva spoljnih poslova Republike Srbije i Muzeja žrtava genocida (MŽG) iz Beograda bile su pravovremene i profesionalne. Sve je doživjelo veliki odjek u medijima u Srbiji, posebno utemeljenim nastupima direktora MŽG Dejana Ristića i Njegovog preosveštenstva Episkopapakračko-slavonskog Jovana (Ćulibrka).

Ugledni jerusalimski list je povukao tekst, a u jučerašnjem obraćanju svog uredništva Don’t hijack the Holocaust (https://www.jpost.com/opinion/dont-hijack-the-holocaust-editorial-677437) iskrenim žaljenjem i priznao grešku. Ipak, ovaj tekst sadrži i svrstavanje srpskog naroda među one od kojih bi konceptualno i kontekstualno istorijskom periodu trebao biti izdvojen.

Nekoliko taksativnih odrednica,konsekventno gore navedenim događanjima:

Tematikom u javnim reakcijamatreba da se bave isključivo kompetentne institucije i ustanove. Posebno mi je zadovoljstvo da u ovom kontekstu nadovežem i Arhiv Vojvodine i novosadski Terraforming;

Na istorijski revizionističke i sve ostale maliciozne nasrtaje odgovarati protestom, reakcijom protkanom činjenicama. Ne smije da bude nikakve polemike!

Holokaust i genocid nad srpskim i romskim narodom u NDH je sveta tema, oko koje nemaraspravesa negatorima, onima kojiih sistematski i planski relativizuju.

Ne može se izbjeći jeziva činjenica da su oni, jednim dijelom, potomci naredbodavaca i samih koljača;

Holokaust je najteži zločin u istoriji čovječanstva i kao takav nijedan drugi genocid se ne može, pa samim tim i ne treba, porediti sa njim. Po svojoj opštoj istorijskoj pozadini, religijskom nasljeđu, prostornoj sveobuhvatnosti, pozitivno-zakonskoj platformi, namjeri, odluci, saučesništvu mnogobrojnih ne-njemačkih faktora, inicijalnoj pasivnosti žrtve, opštim brojkama i procentima istrijebljenih u stanovništvu, te konačno doprinosu jevrejske elite tadašnjim finansijskim, privrednim, trgovačkim, naučnim, akademskim i umjetničkim dostignućima na globalnom nivou, on je jedinstven. Jevrejski se narod nikada neće oporaviti od ovog genocida, a Država Izrael nije satisfakcija za isto;

Da bi shvatili šta je nestalo u Holokaustu, moramo da elementarno poznajemo jevrejske kulture i društveno-ekonomsku stvarnost djece Izrailja tridesetih godina prošlog vijeka. Na području Balkana, prva je asocijacija tad već uveliko odumirući jevrejsko-španski jezik i ladino romanse;

Srpski i jevrejski narod su sapatnički tokom NDH.

Ipak, postoje razlike u sudbinama značajnog dijela populacije ova dva naroda. Najbolnijeg primjera radi, za Jevreje nije bilo moguće da druga trećina bude pokatoličena, a treća protjerana, predodređena sudbina svima bila je samo jedna, istovjetna prvoj trećini Srba zatečenih u NDH – smrt!

Konačno, jevrejska djeca nisu mogla da budu odabrana za pakao transformacije u onovremene janjičare, odnosno stradalništva u Sisku i Jastrebarskom. Jevrejski narod u Izraelu danas je isuviše opterećen svojom, opet, jedinstvenom borbom za opstanak u okruženju koje, najčešče, nije prijateljsko. Njihov kapacitet, donekle čak i onih koje se bave našim regionom i dotiču se srpske istorije, je objektivno ograničen.

Zajednička sudbina srpskog i jevrejskog naroda u NDH, jeste jedna od osnova, ali ne može biti sadržajem današnjih srpsko-izraelskih odnosa, koji moraju da se zasnivaju na mjerljivim komponentama, prije svega, ekonomskog i političkog sadržaja;

Preispitati da li se posvjećuje dovoljno pažnje genocidu nad romskim narodom – Porajmosu, ako ne zašto?

Sagledati da li se uloga nacističke Njemačke u Jasenovcu prenebregava. Ponavljanje izvještaja Edmunda Gleza fon Hostenaua i činjenica organizacije Jasenovca, kao i manualne sadističke likvidacije u njemu autohtono ustaškim ne smije krovno da pruži alibi Nijemcima. Opšte je poznato čijom su inicijativom obustavljena masovna ubijanja u sistemu Jadovna.

U krajnjoj liniji, koji je bio motiv izvještaja fon Hostenaua i da li su se i Jevreji i Romi pominjali u njima?

Utvrđivanje broja stradalih u sistemu logora smrti Jasenovac treba biti ekskluzivnim predmetom specijalizovanih istoričara. Svako licitiranje van struke vodi relativizacji svetosti i nepoštovanju žrtava. Njegov karakter, međutim, je neupitan - logor smrti. U Jad vašemu, u Hali sjećanja (vječite vatre) među pločama najtežih logora smrti uvršten je Jasenovac;

Poruka stradanja u Donjoj Gradini, kao najtežem jasenovačkom gubilištu je kako univerzalna, tako i nacionalna. Samo edukacija i komemoracija, vođena od namjenski osposobljenih, a koja u sebi nosi komponentu duhovnosti, kadra je da njeguje pijetet i šalje poruku. Neophodan je mukotrpan i dugotrajan rad, institucionalno poduprt.

Autor: Aleksandar Nikolić, počasni konzul Republike Srbije u Državi Izrael