Prelomna godina za BiH: Sprema se odluka o litijumu

Bosna i Hercegovina bi u 2026. godini mogla ući u potpuno novu ekonomsku i političku fazu, jer se upravo ove godine očekuju ključne odluke o eksploataciji litijuma na području Majevice, jednog od najvećih potvrđenih nalazišta ovog strateškog minerala u Evropi.

Riječ je o projektu koji se već sada opisuje kao vrijedan više milijardi evra, ali koji istovremeno izaziva snažne podjele u javnosti – od entuzijazma vlasti i investitora do otvorenog protivljenja ekoloških organizacija i dijela lokalnog stanovništva.

Litijum s Majevice – šta se tačno planira

Istraživanja na području Lopara, na planini Majevici, pokazala su izuzetno bogat mineralni potencijal. Prema dostupnim procjenama, na ovom lokalitetu se nalazi:

- oko 1,5 miliona tona ekvivalenta litijum-karbonata

- oko 14 miliona tona borne kiseline

- 35 miliona tona kalijuma

- te 94 miliona tona magnezijum-sulfata

Ukupna vrijednost ovih sirovina procjenjuje se na više milijardi evra, zbog čega se projekat smatra jednim od najznačajnijih rudarskih poduhvata u ovom dijelu Evrope.

Ko traži koncesiju i gdje je zapelo

Zahtjev za dodjelu koncesije podnijela je Arcore AG, švajcarska kompanija koja je godinama vodila istražne radove putem svoje lokalne firme Arcore ulaganja d.o.o.

Međutim, kako je Ministarstvo energetike i rudarstva Republike Srpske potvrdilo za BiznisInfo.ba ove sedmice, odluka o dodjeli koncesije još nije donesena.

– Vlada Republike Srpske još nije donijela odluku po pitanju podnesenog zahtjeva za dodjelu koncesije, niti je ovo pitanje razmatrano u bilo kom obliku – naveli su iz Ministarstva za BiznisInfo.ba.

Nezvanično, BiznisInfo.ba saznaje da bi se odluka mogla donijeti u narednim mjesecima, što bi 2026. godinu moglo učiniti presudnom za sudbinu projekta.

Podsjetimo, nedavnim izmjenama Zakona o geološkim istraživanjima Republike Srpske ograničena je uloga lokalnih zajednica u postupku odlučivanja, dok je odlučujuća nadležnost prebačena na entitetski nivo.

Stoga je prostor za djelovanje protivnika ovakvih odluka znatno sužen, budući da je njihov najveći uticaj do sada bio upravo na lokalnom nivou.

Početak eksploatacije već najavljen za kraj 2026.

Iako koncesija još nije odobrena, investitori već govore o početku komercijalne eksploatacije krajem 2026. godine, uz ulaganja od nekoliko stotina miliona evra u prvoj fazi.

Planirano je da se sirovina iz Lopara transportuje na preradu u Njemačku, gdje bi se proizvodio litijum-hidroksid namijenjen evropskoj automobilskoj industriji.

U tom lancu ključnu ulogu ima partnerstvo Arcorea s kompanijom Rock Tech Lithium, koja već razvija pogone za preradu litijuma u Njemačkoj.

Švajcarska firma i Mađarska – ko šta radi

Važan dio priče je i uloga Mađarske. Riječ je o istom projektu s jasno podijeljenim ulogama:

- Arcore AG (Švicarska) – nosilac istraživanja, tehnologije i formalnog zahtjeva za koncesiju;

- Mađarska – glavni finansijski i politički partner, kroz državne fondove i banke;

- Evropska autoindustrija – krajnji korisnik litijuma, preko Njemačke i Mađarske.

Mađarska vlada planira uložiti oko 500 miliona evra tokom 2026. godine u mineralni sektor Republike Srpske, u okviru šire strategije premijera Viktor Orban da Mađarsku pretvori u evropsko središte proizvodnje baterija.

Ovaj angažman dio je i šireg političkog sporazuma Budimpešte i vlasti Republike Srpske.

Ekološki otpor i strahovi

Paralelno s ekonomskim ambicijama, projekat se suočava s jakim ekološkim otporom. Građani Lopara, ali i šire regije, strahuju od zagađenja podzemnih voda, upotrebe sumporne kiseline u procesu prerade, dugoročnog uništavanja prirode Majevice.

Ekološke organizacije već su najavile daljnje proteste i pravne bitke, upozoravajući na iskustva iz Srbije, gdje je projekat Rio Tinta u dolini Jadra obustavljen upravo zbog ekoloških razloga.

Godina odluke

Iako vlasti ovaj projekat opisuju kao “istorijsku razvojnu šansu”, jasno je da se BiH nalazi pred jednom od najvažnijih odluka u novijoj ekonomskoj istoriji.

Hoće li litijum s Majevice postati temelj novog industrijskog razvoja ili simbol propuštene prilike i ekološkog rizika – odgovor bi mogao stići već u narednim mjesecima.

(Biznisinfo) Foto: BN