Tito protiv Deda Mraza

Deda Mraz nije bio poželjan u prvim godinama socijalističke Jugoslavije. „Osuđen“ je kao boljševičko-klerikalna tvorevina.

Poklone je deci, umesto čike sa belom bradom, trebalo da deli mlada devojka u nošnji ili stari partizan. Do pojave televizije Tito je Nove godine dočekivao u užem krugu prijatelja, a svakog 1. januara na radiju je prenošena poruka kojom je građanima čestitao nastupajuću godinu.

- Šezdesetih godina uz pomoć televizijske slike Titovi dočeci postaju „privatni“, skoro „porodični“ događaji koje prati cela Jugoslavija. Protokol Kabineta predsednika otad brižljivo vodi računa da se predsednik svake godine nađe u drugoj republici SFRJ i da, pored svog privatnog dočeka sa suprugom i prijateljima, poseti i neku od masovnih proslava, prošeta ulicama, provoza se gradskim prevozom i bude blizu naroda - kaže istoričarka umetnosti Ana Panić, kustos Muzeja istorije Jugoslavije.

- Nigde ne nalazimo da ga je Tito lično zabranio, ali je Deda Mraz u prvim godinama socijalizma bio nepoželjan, osuđivan kao boljševičko-klerikalna tvorevina. Dovođen je u vezu sa, pre svega, Kraljem zime, na ruskom „Ded moroz“, koji potiče još iz paganske tradicije. On je išao od kuće do kuće, a ljudi su mu darovali poklone da im hladna zima što bezbolnije prođe. Kralj zime je bio obučen u dugačku zelenu haljinu obrubljenu krznom - objašnjava Panićeva.

Deda Mraz kakvog ga mi pak znamo - simpatičan dekica sa crvenim odelom i bradom koji ulazi u kuće kroz dimnjak i deci daje poklone - podseća na Svetog Nikolu, a za njegovu planetarnu prisutnost zaslužna je „Koka-Kola“. Vetrovi pedesetih godina uticali su na promenu klime, pa je uz modernizaciju i liberalizaciju društva, i lik Deda Mraza bio čest i rado viđen gost na novogodišnjim proslavama u firmama i vrtićima SFRJ.

Ipak, Nova godina je, sa drugim, novim praznicima, bila bitan elemenat u procesu transformacije društva i stvaranja novog čoveka socijalizma, stvaranja osećaja pripadnosti zajednici bez obzira na veroispovest i nacionalnost.

- Antifašistički front žena, kao najmanje politizovana masovna organizacija, krajem 1948. delegiran je da promoviše Novu godinu kao budući „narodni običaj“. Insistiralo se na Novoj godini kao dečjem prazniku, čak je i 31. decembar proglašen praznikom dečje radosti, ali ovaj datum nije zaživeo - kaže sagovornica.
Centralna ličnost je trebalo da postane devojka u narodnoj nošnji, koja donosi budućnost, ili stari partizan zbog kontinuiteta revolucionarnih tradicija.

Nova godina je proglašena državnim praznikom u FNRJ tek 1955, prvim opštim zakonom o državnim praznicima. U prethodnom zakonu iz 1929. pomenuta je kao verski praznik za katolike.

- U prvim posleratnim godinama, Božić se još zvanično slavio, novine su objavljivale praznične trobroje sa božićnim pesmama i čestitkama, ali već 1947. u štampi nema ni naznaka božićne atmosfere. Vlast je u delovima zemlje gde je bilo većinsko katoličko stanovništvo naredila da se iz prodaje povuku jelke, slatkiši i igračke, i puste ponovo u prodaju direktno pred Novu godinu. Kombinacijom propagande i prinude, stvoren je narodni praznik koji je 1949. dobio svoj oblik - kaže Ana Panić, kustos Muzeja istorije Jugoslavije.

Na izložbi „Nikad im bolje nije bilo?“, koja do 17. februara traje u beogradskom Muzeju istorije Jugoslavije, može se osetiti i novogodišnja atmosfera u nekadašnjoj SFRJ. Postavka sa više od 200 predmeta, 400 fotografija i 26 video-klipova, govori o modernizaciji života u socijalističkoj Jugoslaviji.

Izvor: BLIC