Objavljen sporazum o Grenlandu: Evo šta su dobili od Amerike

Kada je Donald Tramp još u svom prvom mandatu 2019. godine prvi put izjavio da SAD žele da kupe Grenland, a zatim u januaru ove godine pojačao pritisak ne isključujući ni upotrebu vojne ili ekonomske sile protiv Danske, evropske diplomate govorile su o teškoj krizi unutar NATO-a.

EU, Kopenhagen i Nuk tada su odlučno poručivali da ostrvo nije na prodaju i da se o suverenitetu ne trguje. Međutim, prema zvaničnom sporazumu koji je Bijela kuća objavila nakon jučerašnjeg potpisivanja u Njujorku, Vašington je dobio značajna vojna i strateška prava na Grenlandu, bez kupovine teritorije.

Šta se mijenja u odnosu na sporazum iz 1951. godine?

Dokument je formalno predstavljen kao izmjena i dopuna sporazuma o odbrani Grenlanda iz 1951. godine, ali donosi značajne promjene na terenu.

Američka vojska se nakon više od 70 godina vraća na strateške tačke na jugu i istoku Grenlanda: sporazum predviđa uspostavljanje odbrambenih područja u Narsarsuaqu i Mestersvigu, uz nastavak modernizacije i širenja postojeće svemirske baze Pituffik.

Uvedena je i ubrzana procedura za uspostavljanje novih odbrambenih područja ako se pojavi potreba, pri čemu se pregovori u slučaju neslaganja u roku od 90 dana prebacuju na nivo ministara.

Šta sporazum kaže o "Zlatnoj kupoli" i vojnim plovilima?

Za razliku od sporazuma iz 1951. godine, novi tekst izričito navodi uspostavljanje sistema protivraketne odbrane pod nazivom "Golden Dome" (Zlatna kupola) radi odbrane američkog kontinenta i sjevernoatlantskog područja.

Takođe, Danska i Grenland obavezali su se da po ubrzanom postupku razmatraju američke zahtjeve za postavljanje bespilotnih vojnih instalacija, radara i senzora izvan samih vojnih baza.

Jedna od ključnih novosti odnosi se na vojno kretanje. Američki vojni avioni dobili su pravo preleta i slijetanja na teritoriji Grenlanda, dok sporazum američkim javnim plovilima daje široka prava pristupa i kretanja kroz grenlandske teritorijalne vode, uključujući podvodni pristup i kretanje, osim ako se strane drugačije ne dogovore.

Kakva ograničenja sporazum uvodi za treće zemlje?

Sporazum uvodi ograničenja za države izvan NATO-a. Član IX predviđa da država koja nije članica NATO-a ne može uspostaviti vojne instalacije niti trajno vojno prisustvo na Grenlandu, osim ako se strane drugačije ne dogovore.

Osim toga, član X predviđa ograničenja određenih stranih ulaganja država i investitora koji ne dolaze iz članica NATO-a, partnera Saveza ili Evropske unije.

Ograničenja se odnose na mogućnost sticanja kontrole, uticaja ili pristupa povjerljivim podacima u osjetljivim sektorima, među kojima su kritična infrastruktura i eksploatacija prirodnih resursa.

Ove odredbe posebno su značajne u kontekstu Kine, koja je proteklih godina pokazivala interesovanje za ulaganja u grenlandske aerodrome i nalazišta rijetkih metala, prenosi Index.

(Agencije) Foto: Tanjug